Tüp Bebek Tedavisinde Yumurta toplama işlemi nasıl yapılır

TÜP BEBEKTE YUMURTA TOPLAMA İŞLEMİ (OPU)

Resmi büyütmek için üzerine tıklayın
YUMURTA TOPLAMA İŞLEMİ (OPU, Oocyte Pick-Up)

Tüp bebek uygulamasında yeterli ve istenen büyüklükte yumurtalar oluşturulmuşsa sırada bu yumurtaların toplanma işlemi vardır.

Yumurta toplama işlemi ne zaman, adetin kaçıncı günü yapılır?
Tüp bebekte yumurtalar oluşturulduktan sonra yumurtaları olgunlaştırmak amacıyla çatlatma iğnesi (HCG iğnesi, pregnyl, ovitrelle) yapılır. Bu iğne yapıldıktan 32-36 saat sonra yumurta toplama işlemi yapılır. Dolayısıyla yumurta toplama (opu) işlemi adet gününe göre yapılmaz.
Yumurta toplama işleminin yapılacağı gün yumurtaların (foliküllerin) kaç günde gelişeceğine bağlıdır. Yumurtalar ortalama 12-15 günde geliştiği için ve yumurta geliştirme tedavisi adetin genelde 3. günü başladığını için yumurta toplama işlemi de adetin 15-20. günleri arasına denk gelir genellikle.

Yumurta toplama işlemi nasıl yapılır?
Jinekolojik muayene masasında vajinal ultrasonografi yapar gibi yapılır işlem. Yalnız vajinal ultrason probunun ucunda klavuz görevi gören ve yumurta toplamakta kullanılan ince bir aparat ve iğne vardır. İşlem öncesi hasta steril olarak hazırlanır, vajen temizlenir. İğne yardımıyla yumurtaların içinde bulunduğu folikül denen keselere girilerek içerisinden yumurtalar emilerek (vakumla aspirasyon) alınır. Emilerek alınan sıvı laboratuvarda incelenerek içerisinde yumurta var mı bakılır. Eğer yumurta yoksa folikülün içerisi özel bir sıvı ile yıkanarak tekrar yumurta alınmaya çalışılır. Toplanan yumurtalar kültür sıvısı içerisinde inkübatör denilen cihaz içerisinde uygun ısı ve karbondioksit oranı sağlanarak saklanır. ICSI (mikroenjeksiyon) işlemine kadar yumurtalar yaklaşık 2-4 saat inkübatörde saklanır.

Yumurtaların içerisinde bulunduğu keseciklere folikül denir. Bunlar ultrasodan görülen yuvarlak siyah keselerdir. Her folikülün içerisinden yumurta (oosit) çıkmayabilir, yaklaşık olarak %80’inde yumurta bulunur. Bu nedenle yumurta toplama işleminde toplanan yumurta sayısı ultrasonda görülen folkül sayısından az olabilir.

Yumurta toplama işlemi ne kadar sürer?
İşlem ortalama yarım saat kadar sürer. İşlemden sonra 1-2 saat dinlenmeniz gerekir, daha sonra tüp bebek merkezinden doktorunuz tarafından bir sakınca bulunmazsa ayrılabilirsiniz.

Genel anestezi (uyutma) mı? Lokal anestezi (lokal uyuşturma) mı uygulanır?
Bazı merkezlerde lokal anestezi ile yapılırken çoğu merkezde hafif genel anestezi ile hasta uyutulur. Bu hastanın isteğine göre de değişebilir. Genel anestezi ile yapıldığında hasta hiçbirşey hissetmez, lokal anestezi ile uygulamalarda bazen çok hafif derecede rahatsızlık duyabilir. Ancak genel olarak ağrılı ve rahatsız bir işlem değildir. İşlem sırasında genel anestezi uygulanma ihtimaline karşı hastaneye gelmeden önce 6 saat hiçbir şey yememeniz, içmemeniz uygun olabilir, bu konuda size bilgi verilecektir.

Ağrı, kanama veya başka bir şikayet olur mu?
İşlem sonrasında hafif ağrı olabilir ve size önerilen uygun ağrı kesici ile (genellikle parasetamol) rahatlar. Çok hafif derecede vajinal kanama olabilir ve kendiliğinden aynı gün içerisinde kesilir genellikle. Nadiren fazla kanama olursa doktor tarafından uygulanan tampon ile kısa sürede durur. Kendiniz kanama için ped kullanmalısınız, tampon kullanmamalısınız.

Yumurta toplama işleminin komplikasyonları (riskleri):
Çok nadir olarak komplikasyon gelişebilir. Bunlar yumurtalıkta kanama olması, vajende kanama olması, pelvik enfeksiyon gibi komplikasyonlardır.

Spermin hazırlanması:
Yumurta toplanan gün erkek sperm verir. Sperm laboratuvarda hazırlanır, yıkama işemi uygulanır. Sperm verremeyen veya çok az canlı spermi olan erkeklerde TESE yöntemi ile sperm alınır.

Alınan spermler ve toplanan yumurtalar ile döllenme (fertilizasyon) aşamasına geçilir. Döllenme işlemi sonraki basamakta detaylı olarak anlatılmıştır.

Yumurtalıkların baskılanması (Supresyon tedavisi)

TÜP BEBEKTE YUMURTALIKLARIN UYARILMASI VE YUMURTA GELİŞİMİ

YUMURTALARIN OLUŞTURULMASI VE GELİŞTİRİLMESİ

Bu aşama genellikle iki basamaktan oluşur.
1. Yumurtalıkların baskılanması
2. Yumurtalıkların uyarılması

Yumurtalıkların baskılanması (Supresyon tedavisi):
En yaygın uygulanan uzun protokol (long protocol) ‘dür. Bunun dışında yumurtalık baskılanması için farklı uygulamalar da vardır. Uzun protokolde ilaç kullanılmaya adetin 21. günü başlanır.(Adet kanamasının ilk gününden başlayarak sayılır) Bu işlemle amaç yumurtalıklardan kendiliğinden yumurtlama olmasını engellemek bu sayede yumurta toplama (OPU) işleminde yumurtaları fazla sayıda toplayabilmektir.
Yumurtalıkların baskılanması amacıyla Lucrin, Supracu, Suprafact, Synarel gibi ilaçlar kullanılır. Lucrin göbek etrafı veya kolda cilt altına uygulanır, diğer sıralanan ilaçlar ise burun spreyi formundadır. Bu ilaçlar yumurta oluşturma tedavisi sonrasında çatlatma iğnesi uygulanan güne kadar her gün uygulanır. Bu ilaçlar bir kaç gün veya bazen bir haftadan fazla adet gecikmesi yapabilir. Bu ilaçların uygulanması kolaydır, çiftler evde kendi başına uygulayabilir, nasıl yapılacağı tüp bebek merkezlerinde öğretilmektedir.

Uzun protokolde baskılama tedavisinde kullanılan ilaçlar uzun etkili GnRH agonistleridir. Bu ilaçlar endojen hipofizer gonadotropin hormon sekresyonunu baskılar. Böylece eksojen gonadotropin ilaçlarla yumurtalıkların uyarılması sırasında gelişebilecek prematür LH yükselişi engellenmiş olur ve siklusların %20 inin iptaline neden olan prematur lüteinizasyon da engellenmiş olur. Baskılama tedavisi uygulanan hastalarda sadece gonadotropin tedavisi uygulanan hastalara göre yumurta oluşma ve gebelik oluşma şansı daha yüksektir.

Yumurtlama tedavisi, Yumurta oluşturma (geliştirme) ilaçları:
Burada amaç yumurtalıklarda çok sayıda yumurta hücresi (folikül) oluşumunu sağlamaktır. Bunun için adetin genellikle 3. günü (ilk 5 günü içerisinde olabilir) yumurta geliştirici ilaçlar (Gonadotropin hormonlar) başlanır. Bu ilaçlar ovulasyon indüksiyonu ve aşılama tedavilerinde kullanılan iğne tedavileridir. Kas içerisine (kalçadan) yapılarak veya cilt altına uygulanarak kullanılabilirler. Örnek: Gonal-F, Puregon, Menegon, Pergonal gibi ilaçlardır… Pergonal ve Menogon kalçadan kas içerisine iğne şeklinde uygulanır. Gonal-F, Puregon, Menopur kas içi ya da cilt altına (subkutan) uygulanabilir ancak koldan veya göbek etrafından cilt altı uygulama kolay olması nedeniyle tercih edilir genellikle.
Bu ilaçlar da yeterince yumurta gelişinceye kadar günde bir kez uygulanır, bu esnada yumurta baskılayıcı iğne veya burun spreyi ilaç da kullanılır. Yumurta geliştirme tedavisi yaklaşık 10-15 gün (genelde 11-12 gün) sürer. Bu esnada başlarda bir iki gün arayla daha sonra her gün ultrason kontroleri ve gerektiğinde kan hormon tahlilleri yapılır.
Yumurtlama tedavisine başlarken adetin üçüncü günü ultrason ve kanda östrojen, FSH gibi hormon tahlilleri yapılır. Bundaki amaç yumurtalıklarda kist gibi yumurtlama tedavisine engel bir oluşum var mı araştırmak ve hormon düzeylerinin tedaviye uygunluğunu denetlemektir.
Yumurtlama tedavisi ile istenen büyüklükte ve sayıda yumurta elde edilince, hormon (östrojen, E2) düzeyi de uygunsa HCG (çatlatma iğnesi) uygulanır. Bu iğneyi uygulamaktaki amaç yumurtaların çatlaması ve yumurtlama olması değildir çükü yumurtalar zaten OPU yöntemi ile toplanacaktır. Amaç yumurtaların olgunlaşmasını sağlamaktır. Halk arasında çatlatma iğnesi diye bilinen ilaçlar piyasada örneğin Pregnyl, Ovitrelle gibi isimlerle bulunur ve sadece belirlenen gün bir kere uygulanır.

Yeterli sayı ve büyüklükte yumurta oluşması gerekir?
Yumurtalıkların uyarılma tedavisi sonrasında yeterince yumurta oluşmazsa sonraki basamaklar ve tüp bebek uygulaması iptal edilir. istenilen yumurta (folikül) büyüklüğü 16-20 mm arasıdır. Bu büyüklükte üçten fazla folikül ve her folikül başına 200 pg/mL östrojen hormonu seviyesi istenir. Östrojen hormonu (E2) değerinin yeterince yükselmemesi de iptal nedeni olabilir, genellikle yumurta geliştirici tedavi bittiğinde östrojen seviyesinin 500’ün üzerinde olması istenir. Ancak çok yüksek östrojen düzeyleri de tedavi iptalini gerektirir. Çünkü yüksek östrojen değerlerinde OHSS oluşma riski artmaktadır. Yani her tüp bebek uygulamasında yumurtalıkların uyarılması tedavisi sonrası yumurta elde edilemez. Yaklaşık %20 hastada yumurta elde edilemez ve döllenme oluşturulamaz.
Çok sayıda yumurta oluşturulmak istenmesinde amaç çok yumurta ile çok embriyo oluşturmak ve iyi embriyoların seçilerek rahme konulmasıdır. Bu nedenle bir değil birden fazla yumurta oluşturulmak istenir.

Rahim iç zarı (endoemtrium) kalınlığı ne kadar olmalıdır?
rahmin en iç tabakası olan endometrium tabakası embriyonun (bebeğin) rahimde yapıştığı ve yerleştiği tabakadır. Bu hem normal gebeliklerde hem tüp bebek gebeliklerinde böyledir. Bu tabakanın uygun kalınlıkta olması gebelik şansını etkilemektedir. Yumurta geliştirici tedavi bittiğinde veya çatlatma iğnesi yapılacağı gün endometrium kalınlığının 6 mm’den az olduğu hastalarda başarılı hamilelik oluşma ihtimali çok azalmaktadır. Endometriumun trilaminar görüntüde olması homojen görünemesine kıyasla iyi prognoz göstergesidir. Endometriumun 14 mm’den kalın olması da gebelik sonucunu kötü etkiler.

Yumurta gelişimi başarı ile gerçekleşmişse sonraki aşama bu yumurtaların toplanmsı (OPU) ve baba adayından alınan sperm ile birleşerek döllenme olmasıdır. Yumurta toplama işlemi çatlatma iğnesi yapıldıktan 32-36 saat sonra yapılır. Uzun protokolde çatlatma iğnesi yapılan gün yumurtlama baskılayıcı ilaç son kez uygulanır ve kesilir. Yumurta toplama işlemi bir sonraki basamakta detaylı olarak anlatılmıştır.

TÜP BEBEK TEDAVİSİNE BAŞLARKEN İLK MUAYENE

TÜP BEBEK AŞAMALARI 1 – İLK MUAYENE VE DEĞERLENDİRME

TÜP BEBEK TEDAVİSİNE BAŞLARKEN İLK MUAYENE VE ÇİFTİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Bu aşamada kadın ve erkek muayene edilir, bu güne kadarki hikayeleri, geçirdikleri tedavi aşamaları, varsa gebelik ve doğum sonuçları v.b detaylı olarak not edilir. Daha önce yapılan bütün tetkikler ve varsa tedavi raporları incelenir. Gerek duyulursa bazı tetkikler yeniden yapılır. Erkek için spermiogram (sperm testi) yeniden yapılabilir. Bu nedenle erkeğin ilk muayeneye gitmeden önce 3 gün ilişkiye girmemiş (boşalmamış) olması gerekir.

Normal gebeliklerden önce rutin yapılması gereken tahliller tüp bebek için de geçerlidir, bunlar yapılır. (tam kan sayımı, kan grubu, tsh, hepatit tahlilleri, torch…) Anne dayına ultrason incelemesi yapılır ve gerekirse rahim filmi (hsg) tekrar çekilir.

Eski ve yeni bütün tahlillerin sonucu ve muayene sonucuna göre tüp bebek tedavisi planlanır. Hangi tüp bebek yöntemi (IVF, ICSI) ve hangi protokol uygulanacak karar verilir. Daha sonraki aşamada yer alan baskılama tedavisi ve yumurta oluşturma tedavisi hakkında ve tüp bebek tedavisi ile ilgili merak edilen her konuda bilgiler verilir. Sonraki tedaviye başlanacak gün kararlaştırılarak randevu verilir.

İlk muayene görüşmesine giderken o güne kadar yapılan bütün kısırlık ile ilgili tahliler, film sonuçları, varsa ameliyat raporları v.b götürülmelidir.